Nederlandse innovatiekracht in gevaar? Een oproep aan het nieuw te vormen kabinet

Binnenkort moeten we allemaal opnieuw naar de stembus. Dan worden partijen gekozen op basis van zowel persoonlijke als zakelijke belangen. Wanneer Nederland een innovatief land kan blijven, levert dat een positieve bijdrage op voor iedereen. De politieke partij die daarvoor kan zorgen krijgt ongetwijfeld veel stemmen. Maar dan moet er eerst iets veranderen… 

De innovatiekracht staat onder grote druk

Het is verbazingwekkend dat de Nederlandse innovatiekracht momenteel onder druk staat. In plaats van de volledige verantwoordelijkheid voor risicovrij ondernemen bij traditionele banken te leggen, willen wij het nieuw te vormen kabinet aansporen om als overheid zelf verantwoordelijkheid te nemen. Commerciële belangen spelen logischerwijs altijd een grote rol bij traditionele banken, waardoor er een spanningsveld ontstaat tussen innovatieve ondernemers en banken. Dit leidt tot aanzienlijke risico's en het verlies van onze internationale positie op het gebied van kennis en innovatie. Dat kan toch niet de bedoeling zijn?

Het conflict tussen innovatieve ondernemers en traditionele banken

In de wereld van technologische innovatie zijn er talloze ondernemingen die niet gebonden zijn aan strikte hiërarchische managementstructuren. Vaak zijn managers en medewerkers tevens aandeelhouders, en de boekhouding is open en transparant. Op moderne en eerlijke wijze wordt er samengewerkt aan een bedrijf dat zich richt op de toekomst. Traditionele banken investeren enorme bedragen in Know Your Customer (KYC)-processen. Vertrouwen wordt niet zomaar gegeven. Financiële instellingen zijn wettelijk verplicht om klanten te onderzoeken voordat ze zaken met hen doen, in overeenstemming met de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft). Wanneer een bedrijf meerdere aandeelhouders heeft, betekent dit voor een bank dat ze extra kosten moeten maken voor Customer Due Diligence (CDD). Het is begrijpelijk dat een commerciële instelling, zoals een bank, de mogelijke risico's van meerdere aandeelhouders in kaart wil brengen. Maar tegelijkertijd zit het innovatie in de weg.

De maatschappelijke contradictie in Nederland

Daarnaast is er sprake van een contradictie: de overheid legt de verantwoordelijkheid voor KYC bij commerciële instellingen, terwijl deze instellingen beperkt persoonlijk inzicht kunnen verkrijgen vanwege wetten ter bescherming van privacy (AVG). Het is vergelijkbaar met het feit dat werkgevers niet mogen weten dat ze zojuist een crimineel of iemand met een ernstige depressie hebben aangenomen. Het lijkt ook op de situatie waarin de persoonlijke informatie van een tbs'er niet op voorhand gedeeld mag worden met de politie. Het is, wat dat betreft, een merkwaardige wereld geworden. Vreemd toch dat commerciële instellingen, zoals banken, meer moeten uitvoeren terwijl ze niet over de juiste data beschikken om een gefundeerde beoordeling te maken? Data die de overheid wel heeft. Wat ook niet helpt, is dat bankbestuurders gearresteerd kunnen worden als hen iets verwijtbaars kan worden toegerekend. Dit leidt tot zeer terughoudend gedrag bij het nemen van enig risico, bijvoorbeeld bij het ondersteunen van innovatieve ondernemers. Helaas worden die op dit moment vaak afgewezen. Maar waarom eigenlijk? Het kan echt anders.

De overheid kent ons allemaal

De overheid heeft toegang tot alle benodigde data, zoals UBO-registers (Ultimate Beneficial Owner), betaalgedrag, belastingbetalingen, politiedossiers, UWV historie en bezittingen. Met andere woorden, alle benodigde gegevens zijn al beschikbaar om commerciële bedrijven te helpen beslissen of ze wel of geen zaken kunnen doen met een bepaalde partij. Waarom bestaat hier dan geen centraal aangestuurde overheidsdienst voor? Dit zou het bedrijfsleven miljarden besparen en de innovatiekracht bevorderen. Daarom is het belangrijk dat de overheid meer in termen van mogelijkheden gaat denken, want de huidige gevolgen van "geen krediet" zijn helaas aanzienlijk. 

Gevolgen: geen krediet, hogere kosten en persoonlijke aansprakelijkheid

Door de stijgende kosten van CDD krijgen veel innovatieve bedrijven geen krediet meer van traditionele banken wanneer het kredietbedrag beperkt is. Het is niet rendabel om €50.000 uit te geven aan CDD-onderzoek voor een lening van €1.000.000. Hierdoor zijn banken niet in staat, of bereid, om krediet te verstrekken aan kleine, innovatieve ondernemers. De kosten voor naleving van regelgeving wegen niet op tegen de opbrengsten. Als alternatief zoeken deze ondernemers vaak naar externe investeerders, die vaak hogere marges en/of aandelen eisen omdat ze over minder data beschikken. Als je dus innovatief wilt zijn, dan heb je minder geld om te investeren. Dat is op z’n zachts gezegd opmerkelijk. Bovendien is het voor een ondernemer een uitdaging om een betrouwbare investeerder te vinden. En wat altijd klopt is dat tijd ook geld betekent. Over geld gesproken: Er is een leger van dure accountants, consultants en financieel adviseurs nodig om eerlijk handelen te waarborgen. Zij helpen om te bepalen of een ondernemer betrouwbaar is en geen smetten uit het verleden heeft. In het ergste geval moet het eigen huis dienen als onderpand en moet de partner meetekenen om zakelijk krediet te verkrijgen. Dit is niet voor iedereen acceptabel. Waarom zou een ondernemer die zijn zaakjes al op orde heeft, zijn of haar hele privévermogen als onderpand moeten aanbieden? Nederland heeft hier niets aan. Een innovatief plan moet gefinancierd worden op basis van het plan zelf (want dat vertegenwoordigt waarde) en niet op het onderpand van een ondernemer die mogelijk afhaakt.

Over aansprakelijkheid valt nog meer te zeggen...

Ketenaansprakelijkheid zorgt er bovendien voor dat het ondernemersklimaat aanzienlijk wordt aangetast. Dit is hoe het werkt: als een uitzendbedrijf de belastingen niet betaalt, kan de overheid de klant van dat bedrijf aansprakelijk stellen voor de niet-betaalde belastingen. Dit heeft geleid tot een complex systeem van factuurbetaling tussen ondernemers en de Belastingdienst, allemaal om te voorkomen dat een organisatie verantwoordelijk kan worden gesteld voor zaken die niet hun probleem zouden moeten zijn. Het gevolg is dat veel ondernemers elkaar niet meer vertrouwen en er onnodig veel bureaucratische rompslomp ontstaat om dit alles te certificeren en te controleren. Terwijl vertrouwen juist cruciaal is als je met nieuwe zaken bezig bent, aangezien er immers geen historie aanwezig is.

Vertrekkende innovatieve bedrijven

Bovendien leven we in een wereld waar landsgrenzen door de digitalisering steeds meer vervagen. Voor innovatieve ondernemers is het daarom heel eenvoudig om Nederland te verlaten. Als het ondernemersklimaat niet verandert en de overheid steeds minder verantwoordelijkheid neemt, zullen veel innovatieve ondernemers tot de conclusie komen dat een ander land wellicht beter bij hen past. Is het toeval dat zowel Noord-Amerika en Oost-Azië Europa naar de kroon steken voor wat betreft innovatiekracht? Zijn de mensen daar creatiever of is er iets anders wat de innovatiekracht van Europa onderdrukt?

De noodzaak van fundamentele verandering

Er zijn talloze voorbeelden waarbij overheidstaken worden uitbesteed aan commerciële organisaties, waardoor deze taken niet adequaat kunnen worden uitgevoerd en de betrokken organisaties bovendien worden bestraft met overmatige certificeringen en verplichte terugkerende procescontroles. Het is duidelijk dat we geen grote overheidsorganisatie hebben opgebouwd om vervolgens hun werk weer uit te besteden aan commerciële organisaties. Dit leidt tot enorme verspilling van middelen en veroorzaakt irritatie, frustratie en een verstikkende vorm van micromanagement.

Welke partij zorgt voor een overheidsdienst die betrouwbaarheid beoordeelt?

Wij doen een oproep aan het nieuwe kabinet om banken te ondersteunen bij het nemen van snellere beslissingen, zodat er geen lange wachttijden meer zijn bij de beoordeling van kredietaanvragen. Als er een Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) is, die opereert onder de Sleepwet, dan moet het ook mogelijk zijn om een centrale overheidsdienst op te richten die op basis van data snel kan beoordelen of iemand betrouwbaar is en of de cijfers kloppen. Hierdoor kan het kostbare KYC-proces efficiënter en effectiever worden uitgevoerd. Op deze manier kunnen financiële drempels direct bekend zijn en wordt krediet niet alleen verstrekt aan bijvoorbeeld een traditionele frietkraam, alleen omdat daar meer historische gegevens beschikbaar zijn. Innovatie betekent immers vooruitkijken en niet achterom kijken naar wat er al was.

Onze conclusie

Het is van cruciaal belang dat het nieuwe kabinet de verantwoordelijkheid neemt om de Nederlandse innovatiekracht te behouden. Dit kan worden bereikt als de overheid zowel de verantwoordelijkheid als de uitvoering op zich neemt voor het in kaart brengen van niet-belastingbetalende/criminele organisaties en personen in Nederland. De data is er al, de technologie ook, evenals kennispartijen die daarbij kunnen helpen. Een bank hoeft alleen maar te weten of ze wel of geen zaken mag doen met een bepaalde partij. Als het antwoord "ja" is, kunnen ze zelf het risico inschatten en bepalen wat de rente zou moeten zijn op basis van de Risk Adjusted Return on Capital, de kern van bankieren. Op deze manier kunnen we onze internationale positie op het gebied van kennis en innovatie veiligstellen. Snellere besluitvorming en de oprichting van een centrale overheidsdienst, die betrouwbaarheid en financiële cijfers in kaart brengt, dragen bij aan een vereenvoudiging van het kredietverstrekkingsproces voor innovatieve bedrijven. Daar zijn we van overtuigd! Jij ook? N.B.: Ondernemers worden van harte uitgenodigd om hun ervaringen en feedback te delen. Innoveren doe je immers samen!